กฎหมายลักษณะบุคคล (หรือ กฎหมายบุคคล)
คือ กฎหมายที่ว่าด้วยเรื่องสิทธิและหน้าที่ของบุคคลในทางกฎหมาย ซึ่งมีบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับสถานะและการกระทำของบุคคลในชีวิตประจำวัน
โดยทั่วไปจะครอบคลุมถึงเรื่องของความสามารถในการทำธุรกรรม, สิทธิและหน้าที่ต่าง ๆ รวมไปถึงการพิจารณาความเป็นบุคคลในทางกฎหมายด้วย
หลักการสำคัญในกฎหมายลักษณะบุคคล
- 1.บุคคลธรรมดา (Natural Person)
การเกิดและการตาย:
- บุคคลเริ่มต้นเมื่อเกิดและสิ้นสุดเมื่อเสียชีวิต
- การเกิดต้องมีการแจ้งต่อราชการเพื่อรับการลงทะเบียนเกิด และมีการออกสูติบัตร
ความสามารถในการมีสิทธิและหน้าที่:
- บุคคลธรรมดาเกิดมาพร้อมกับสิทธิและหน้าที่ทางกฎหมาย เช่น สิทธิในการดำเนินคดี, การเป็นเจ้าของทรัพย์สิน, การทำสัญญาต่าง ๆ
อายุและสถานะทางกฎหมาย:
- การเป็นบุคคลทางกฎหมายมีการพิจารณาตามอายุ เช่น
- อายุ 7 ปี: มีความสามารถในการทำธุรกรรมบางอย่าง
- อายุ 20 ปี: บรรลุนิติภาวะ มีความสามารถเต็มที่ในการทำสัญญาและได้รับความรับผิดชอบ
- อายุ 18 ปี: สามารถเลือกตั้งและรับผิดชอบทางอาญา
- 2.นิติบุคคล (Juristic Person)
คำนิยาม:
- นิติบุคคลหมายถึงองค์กรหรือบริษัทที่ได้รับการยอมรับจากกฎหมายว่าเป็นบุคคลทางกฎหมาย
ซึ่งสามารถมีสิทธิและหน้าที่เหมือนบุคคลธรรมดา เช่น บริษัท, สมาคม, มูลนิธิ, หรือรัฐวิสาหกิจ
การจัดตั้ง:
- ต้องมีการจดทะเบียนตามกฎหมาย เช่น การจดทะเบียนบริษัท, สมาคม หรือมูลนิธิ
การกระทำทางกฎหมาย:
- นิติบุคคลสามารถทำสัญญา, ฟ้องร้อง, ถูกฟ้องร้อง, เป็นเจ้าของทรัพย์สิน, หรือกระทำธุรกรรมต่าง ๆ ได้
- 3.สิทธิและหน้าที่ของบุคคล
สิทธิ:
- บุคคลสามารถมีสิทธิในสิ่งต่าง ๆ เช่น สิทธิในทรัพย์สิน, สิทธิในการทำสัญญา,
สิทธิในความเป็นส่วนตัว, สิทธิในการได้รับการคุ้มครองจากกฎหมาย
หน้าที่:
- บุคคลมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย เช่น การชำระหนี้, การปฏิบัติตามสัญญา, การเสียภาษี, การไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น
- 4.ความสามารถในการกระทำการ
บุคคลที่มีความสามารถเต็มที่:
- บุคคลที่มีอายุครบ 20 ปี สามารถทำธุรกรรมและสัญญาต่าง ๆ ได้อย่างอิสระ เช่น การซื้อบ้าน, การทำสัญญาเช่าทรัพย์สิน
บุคคลที่ไม่มีความสามารถเต็มที่:
- บุคคลที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปี หรือบุคคลที่มีภาวะจิตไม่ปกติ ไม่สามารถทำธุรกรรมหรือสัญญาต่าง ๆ ได้ โดยต้องมีผู้ปกครองหรือผู้ได้รับมอบหมายดูแล
- 5.ความเป็นเจ้าของและการโอนทรัพย์สิน
การถือครองทรัพย์สิน:
- บุคคลธรรมดาหรือบริษัทรวมถึงนิติบุคคลสามารถเป็นเจ้าของทรัพย์สิน เช่น ที่ดิน, บ้าน, หรือหุ้น
การโอนสิทธิ์ทรัพย์สิน:
- การโอนทรัพย์สินต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรและอาจต้องจดทะเบียน เช่น การซื้อขายที่ดินต้องทำการจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน
- 6.การกระทำความผิดและความรับผิดชอบ
ความรับผิดทางกฎหมาย:
- บุคคลที่กระทำผิดอาจถูกลงโทษหรือรับผิดชอบต่อการกระทำของตนเอง เช่น การทำร้ายร่างกาย, การละเมิดสัญญา, การหลีกเลี่ยงภาษี
- นิติบุคคลก็สามารถถูกลงโทษตามกฎหมายได้ เช่น การปฏิบัติตามข้อบังคับทางภาษี, หรือการฟ้องร้องต่อการกระทำความผิดของบริษัท
- 7.สถานะทางกฎหมายของบุคคล
สถานะการสมรส:
- บุคคลที่แต่งงานมีสถานะตามกฎหมายที่ให้สิทธิและหน้าที่แก่คู่สมรส เช่น การแบ่งทรัพย์สิน, การดูแลบุตร
สถานะการหย่า:
- เมื่อหย่ากันแล้วจะต้องจัดการเรื่องมรดกหรือทรัพย์สินที่เป็นสินสมรส
การรับมรดก:
- เมื่อบุคคลหนึ่งเสียชีวิต ทายาทมีสิทธิรับมรดกตามลำดับของกฎหมาย