กฎหมายอาญาคือกฎหมายที่กำหนดการกระทำที่เป็นความผิด และระบุบทลงโทษสำหรับผู้ที่กระทำความผิดนั้น เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคมและความยุติธรรม
กฎหมายอาญามีบทบาทสำคัญในการรักษาความสงบเรียบร้อยในสังคม สร้างความยุติธรรม และป้องปรามการกระทำผิด
กฎหมายอาญาเป็นเครื่องมือสำคัญในการรักษาความยุติธรรมในสังคม โดยกำหนดบทลงโทษที่เหมาะสมสำหรับผู้กระทำผิด และช่วยให้สังคมมีระเบียบและความสงบสุข
กฎหมายอาญาคือกฎหมายที่กำหนดถึงพฤติกรรมที่ถือว่าเป็นความผิด และกำหนดบทลงโทษแก่ผู้กระทำความผิดนั้น ซึ่งสามารถเป็นการลงโทษโดยการจำคุก ปรับ หรือการลงโทษอื่นๆ ตามลักษณะของความผิด กฎหมายอาญามีบทบาทสำคัญในการรักษาความสงบเรียบร้อยในสังคม
กฎหมายอาญาในสมัยโบราณมักจะมีการลงโทษตามธรรมเนียมประเพณีและการแก้แค้นส่วนตัว ผู้ที่ทำผิดอาจถูกลงโทษโดยการตัดแขน ตัดขา หรือแม้แต่การประหารชีวิต ไม่มีการกำหนดบทลงโทษที่เป็นระบบและเป็นทางการ
กฎหมายโรมันถือเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนากฎหมายอาญาในเชิงระบบ โดยเฉพาะในช่วงที่จักรวรรดิโรมันมีอำนาจ การใช้กฎหมายอาญาได้มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร และมีการกำหนดบทลงโทษที่เป็นมาตรฐาน
กฎหมายอังกฤษเป็นหนึ่งในระบบกฎหมายที่มีอิทธิพลต่อการพัฒนากฎหมายอาญาทั่วโลก การพัฒนากฎหมายอาญาในอังกฤษเน้นการรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคม และการบังคับใช้บทลงโทษอย่างเป็นธรรม โดยมีการใช้แนวทาง "Common Law" ที่พัฒนาขึ้นเรื่อยๆ
กฎหมายอาญาของไทยได้รับอิทธิพลจากกฎหมายฝรั่งเศสในช่วงต้นของยุคสมัยรัตนโกสินทร์ โดยในปี พ.ศ. 2477 ประเทศไทยได้จัดทำ "ประมวลกฎหมายอาญา" ที่เป็นรากฐานของกฎหมายอาญาในปัจจุบัน ซึ่งประกอบด้วยบทบัญญัติเกี่ยวกับความผิดและบทลงโทษที่ชัดเจน รวมถึงการกำหนดกระบวนการพิจารณาคดี
ปัจจุบัน กฎหมายอาญาในหลายประเทศมีการพัฒนาให้สอดคล้องกับสถานการณ์และความเปลี่ยนแปลงในสังคม โดยมีการเพิ่มบทบัญญัติใหม่ๆ เช่น ความผิดเกี่ยวกับการทุจริต คอรัปชั่น หรืออาชญากรรมทางอินเทอร์เน็ต เพื่อตอบสนองต่อปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมสมัยใหม่